ژئوشیمی تورمالین های موجود در دایک های پگماتیتی و آپلیتی مجموعه پلوتونیک الوند و سنگ های دگرگون منطقه همدان

علی اصغر سپاهی گرو، department of geology, bu-ali sina university, hamedanگروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بوعلی سینا صدیقه سلامی، department of geology, bu-ali sina university, hamedanگروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بوعلی سینا مریم یزدانی، department of geology, faculty of natural sciences, university of tabriz, tabriz, iran1- گروه زمین شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز

چکیده

دایک­های پگماتیتی و آپلیتی موجود در مجموعه­ی پلوتونیک الوند و سنگ­های دگرگون مجاورتی نزدیک به این توده (هورنفلس­ها) آخرین فاز ماگمایی در این منطقه است. در فواصل دورتر از توده­ی الوند نیز، دایک­های پگماتیتی- آپلیتی به درون سنگ­های دگرگون ناحیه­ای منطقه نفوذ کرده­اند. تورمالین­های موجود در دایک­های الوند، به­صورت گرهک­های کروی، هم رشدی­های گرافیکی تورمالین- فلدسپار و تورمالین- کوارتز و تورمالین­های خورشیدی (لوکسولیانیت) دیده می­شود، اما در پگماتیت­های مناطق زمان­آباد- منگاوی اغلب به صورت تورمالین­های یوهدرال پگماتیتی دیده می­شود. تورمالین­های موجود در این دایک­ها در گروه تورمالین­های قلیایی قرار می­گیرند و از لحاظ ترکیبی دارای ترکیب شورل- دراویت هستند. با توجه به روندهای مشاهده شده در نمودارها، واکنش­های جانشینی انجام گرفته در این تورمالین­ها شامل {(mg,fe)na}-1{, al }، جانشینی al در موقعیت y و alna-1mg-1 است. بر اساس ویژگی­های ژئوشیمیایی این تورمالین­ها، مثل متغیر بودن نسبت fe/(fe+mg)، قرار گرفتن برخی از نمونه­ها در حد فاصل بین دو بردار تهی شده از قلیایی­ها و پروتون­زدایی، قرار گرفتن تعدادی از نمونه­ها در خارج از این دو بردار و طیف گسترده­ی f در تورمالین­های مورد بررسی؛ هر دو فرایند ماگمایی و گرمابی در تشکیل این تورمالین­ها نقش داشته­اند. تورمالین­های یاد شده وابسته به گرانیتوئیدهای فقیر از لیتیم، پگماتیت­ها و آپلیت­های وابسته هستند.