تجزیه اثر متقابل ژنوتیپ× محیط با استفاده از روش gge بای پلات در هیبریدهای ذرت دانه ای (zea mays l.) تحت شرایط مختلف آبیاری
چکیده
ارزیابی ژنوتیپهای مختلف ذرت تحت شرایط مختلف تنش آبی، میتواند در مشخص کردن ژنوتیپهای پایدار و با پتانسیل عملکرد بالا مفید باشد. هدف از اجرای این تحقیق، ارزیابی پایداری هیبریدهای ذرت دانهای و مشخص کردن هیبریدهای با عملکرد دانه بالا و پایدار تحت شرایط مختلف تنش آبی در منطقه مغان بود. برای این منظور، هفت هیبرید ذرت دانهای تحت چهار شرایط مختلف آبیاری شامل آبیاری کامل (e1)، قطع آبیاری در مرحله رویشی (e2)، قطع آبیاری در مرحله گلدهی (e3) و قطع آبیاری در دوره پر شدن دانه (e4) به مدت سه سال (در مجموع 12 محیط) در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تجزیه مرکب عملکرد دانه نشان داد که اثر محیط، اثر ژنوتیپ و اثر متقابل ژنوتیپ×محیط معنیدار بود. معنیدار بودن اثر متقابل ژنوتیپ×محیط، نشان دهنده واکنش متفاوت ژنوتیبها در محیطهای مختلف بود و از اینرو، امکان تجزیه پایداری ژنوتیپها وجود داشت. نتایج تجزیه پایداری هیبریدها با روش gge بایپلات نشان داد که دو مولفه اول و دوم gge بایپلات، 7/94 درصد از تغییرات کل عملکرد دانه را توجیه کردند. در نمودار بایپلات رتبه پایداری، پایدارترین هیبریدها به ترتیب شامل sc700، twc600 و sc724 بوده و هیبریدهای با عملکرد دانه بالاتر از میانگین کل به ترتیب شامل sc704، sc724، sc703، sc720 و sc647 بودند. بر اساس بای پلات ژنوتیپ فرضی ایده آل، هیبرید sc704 از نظر هر دو عامل پایداری و میانگین عملکرد، بهتر از سایر هیبرید ها بود و سازگاری عمومی بالایی در تمامی محیط های مورد مطالعه داشت. علاوه بر آن، هیبرید sc704 در محیطهای e1، e2 و e4 و هیبرید sc647 در محیط e3، هیبریدهای برتر و با سازگاری خصوصی بالا بودند. بررسی و مقایسه محیطها نیز نشان داد که محیطهای e1 و e4 از نظر رتبهبندی، گروهبندی و تعیین سازگاری هیبریدها، کاملاً مشابه هم عمل کردند، در صورتی که محیطهای e3 و e2 متفاوت از سایر محیطها بودند.