معرفت شناسی حقوقی و اخلاقی از دیدگاه دانشمندان مسلمان
چکیده
حق و تکلیف، ممنوع و مجاز، و خوب و بد مهم ترین مفاهیمی اند که در فلسفۀ ارزش و به ویژه در فلسفۀ حقوق و اخلاق محور گفت و گو قرار می گیرند. یکی از عمده ترین جنبه های بحث از آنها جنبۀ معرفت شناسانه است. پرسش اصلی در این پژوهش ناظر به منشأ گزاره های حقوقی و اخلاقی است. آیا این گزاره ها ملاک صدقِ واقعی و خارجیِ مستقیم دارند؛ یا منشأ مستقیم آنها چیزی جز تصمیم، جعل و صلاحدید صاحبان تصمیم و قرارداد نیست؟ طبیعت گرایان حقوقی و اخلاقی با قرائت های مختلف احتمال نخست را برگزیده اند؛ و قراردادگرایان در پی اثبات احتمال دوم برآمده اند. در این نوشتار، با این پیش فرض که جعل و انشاء در حوزه حکمت عملی از جنس ایجاد اعتباری قلمداد می شود، نظریۀ قرارداد عقلایی قابل دفاع تر و انتقادات وارد بر آن قابل پاسخ دانسته شده است.