بررسی تأثیر تغییر کاربری اراضی بر دبی روزانه رودخانه با استفاده از مدل hec-hms(مطالعه موردی: حوضه آبخیز آجرلو، استان آذربایجان غربی)
چکیده
برآورد دقیق دبی جریان، یک گام کلیدی در برنامهریزی و مدیریت بهینه منابع آب به شمار میآید. یکی از عوامل تأثیرگذار در تغییر روند رژیم جریان رودخانهها، تغییر کاربری اراضی در سطح حوضه میباشد. در این مطالعه با استفاده از مدل هیدرولوژیکیhec-hms، اثرات تغییر کاربری اراضی بر رژیم جریان رودخانه آجرلو در استان آذربایجان غربی مورد بررسی قرار گرفت. جهت بررسی تغییرات کاربری اراضی حوضه، از تصاویر سنجندههایmss لندست و liss iii ماهوارهirs-1cمربوط به سال های 1975 و 2008 استفاده گردید. پس از اعمال تصحیحات و تحلیلهای مختلف بارزسازی تصاویرو نمونهبرداری تصادفی از واحدهای کاربری اراضی، طبقهبندی برای هر دو سری تصویر با استفاده از الگوریتم حداکثر احتمال انجام شد. برای هر دو سری تصویر (با توجه به ضریب کاپای 76/0 و 78/0 بترتیب برای تصاویر mss و lissiii)، باندهای سبز، شاخص ndvi و قرمز به عنوان بهترین ترکیب باندی انتخاب گردید. سپس صحت نقشههای تولید شده مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که در این دوره 33 سال اراضی مرتعی 65/37 درصد کاهش و اراضی کشاورزی و اراضی فاقد پوشش بترتیب 27/57 درصد و 98/39 درصد افزایش داشتهاند. به این منظور پس از تهیه نقشه کاربری اراضی مربوط به سالهای 1354 و 1387 و تلفیق با نقشه گروههای هیدرولوژیک خاک در محیط gis، مدل هیدرولوژیک hec-hms با استفاده از روش نفوذ شماره منحنی و هیدروگراف واحد scs حوضه بر مبنای دادههای بارش- رواناب مشاهدهای، واسنجی و اعتباریابی گردید. نتایج حاصل از واسنجی مدل پس از بهینهسازی پارامترهای شماره منحنی و زمان تأخیر حوضه نشان داد که تغییر کاربری اراضی در این فاصله زمانی باعث افزایش 7/29 مترمکعب بر ثانیه (معادل 8/86 درصد) دبی اوج و 8/18 میلیون مترمکعب (معادل 7/12 درصد) حجم رواناب شده است.