نقوش تزئینی سنگ مزارها، بازخوردی از شرایط فرهنگی، اجتماعی و دینی است، که در قالب نقوش حیوانی، انسانی، هندسی، کتیبه­نگاری و نقوش نمادین تجلی می­یابد. بر اساس مطالعات میدانی به عمل آمده، قبرستان قدیمی مار زلیخا (مادر زلیخا)[i] در شهرستان دره­شهر، یکی از مناطقی است که به‌رغم فرسودگی سنگ­قبور آن به دلایل مختلف، از منظر مطالعات هنری و مردم­شناسی، قابلیت بررسی و مطالعه روشمند و علمی را دارد. از اهداف...

شیعیان در نسب نگاری عمومی نقشی برجسته داشتند و از پیشروان این علم بودند. آنان با استفاده از منابع شفاهی چون نقل از نسب دانان نخستین و گفتگو با عالمان و شیوخ قبایل و نیز منابع مکتوب چون کتب پیشینیان، کتیبه ها و سنگ قبر ها، به ثبت انساب اقدام کردند. نوشته های نسب نگاران شیعی به ویژه ابن کلبی از منابع اصلی نسب نگاران بعدی اعم از شیعه و سنی بوده است. همچنین کتاب الاکلیل همدانی که نوآوری خاصی در است...

چکیده: «سنگ قبر» به دلیل ارتباط خاصی که با مذهب و همچنین شرایط اجتماعی و فرهنگی یک جامعه دارد، به سهولت می تواند انبوهی از باورها، ارزش ها و ویژگی های محیط خود را در بر گرفته و از جنبه های مختلفی مورد بررسی قرار گیرد. دین و هنر دو عامل تأثیرگذار در شکل گیری نقوش سنگ قبرها به شمار می آیند و در هنری که با مذهب در ارتباط است، به نظر می رسد نقوش بیشتر از آن که جنبه ی تزیینی داشته باشند، از معنایی ...

چکیده «سنگ قبر مفرّج بن حسین بن فلیته حسنی در قبرستان ابوطالب»، «تاریخ تجدید بنای مسجد خَیف در سال 1015ق. توسط سلطان احمد عثمانی»، «سنگ نوشتة تجدید بنای مسجد خَیف در سال 674 ق. توسط علی بن عمر رسولی»، «تعمیر حجر اسماعیل در سال 1073 توسط محمد خان عثمانی»، «یک متن ادبی در وصف حاجی و اعمال حج از قرن 12ق.»، «چاووش نامه‌ای برای جمع آوری حجّاج و تشویق مردم برای سفر حج»،  «دو اعلانیه برا...

باخرز در گذشته از جمله مناطق آباد و پر رونق خراسان (رضوی) بود که در مسیر هرات قرار داشت و خاستگاه نام آورانی چون سیف الدین باخرزی، تاج الدین باخرزی، ابوالمفاخر باخرزی، علی بن الحسن باخرزی، ابوالحسن باخرزی و خواجه علاءالدین علی صانعی باخرزی از صاحب منصبان دستگاه حکومتی سلطان حسین میرزا بایقرا بود. یکی از روستاهای تابعه باخرز در گذشته، رزه بود که اکنون نام آن به مشهد ریزه تغییر یافته است و از توا...

آشکار است که عاملی باعث شده تا ایرانیان توجه ویژه ای به سنگ قبر داشته و آن را تا مرز شاهکاری هنری بیارایند. این توجه ویژه به تدفین و خاک سپاری با وجود منع مقبره سازی و برآوردن گور از زمین و گذاردن سنگ بر روی مزار در اسلام سبب به وجود آمدن گورستان های بسیاری شده است. دولتمردان و شاهان و شاهزادگان که می خواستند پس از مرگشان نیز مورد توجه باشند خود و یا ورثه‎شان سنگ های الوان به خطاطان و حجاران سف...

چکیده: احترام و علاقه قلبی شیعیان از دیرباز بر خاندان پیامبر اسلام (ص) آشکار بوده است، همانا این احترام در محل دفن این بزرگـواران با قـرار دادن صـندوقی چـوبین و یا ضـریحی نمـایان مـی گشته است که این امر زیارت ولی مـدفـون را بر زواران راحـت تر و آسان تر می نماید. مضجع شریف امام رضا(ع) از حدود دویست سال پس از شهادت ایشان به بعد مزین به سنگ قبر و صندوق قبر های متفاوتی از جنس سنگ و چوب می شود....

چکیده             هنر، معماری و ادبیات ایران و جهان مملوّ از آفرینش­هایی است که با کمک نمادها و نشانه­ها در جهت تقدّس و احترام گذاشتن به طبیعت و عناصرِ آن عمل می­نماید. اسطوره­هایِ آب­حیات، چشمه­های مقدّس و معابد تقدیس آب از دنیای کُهن و سنگاب­ها و سقّاخانه­ها از دوره­­های اخیر، همگی توجّه به عنصر آب را متذکّر می­شوند. «طشت­آبها» با حجّاری و تزیینات زیبا، از دیگر اَشکال نمادین هستند که گرچه روی قبور حَک شد...

کتیبه‌ها، اسناد مکتوبی هستند که کمتر دستخوش تغییر شده و به عنوان یک سند زنده و گویا تلقی می‌شوند. در لابه‌لای متون حجاری شده درکتیبه‌ها، علاوه بر نوع فرهنگ و هنر، اسناد تاریخی‌ای بازگو می‌شود که کمتر بدان پرداخته شده است.      شاید درباره مسیر حرکت، خطابه‌ها، منازعات علمی و دینی امام رضا(ع) و... مقالات و پژوهش‌های زیادی انجام گرفته که تماما درخور تحسین می‌باشد اما نکاتی که در بین کتیبه‌های موج...