دولت و هویت اجتماعی در ایران معاصر (1285-1320 شمسی)

بررسی نحوه گذار از صورتهای نسبتا پایدار هویت جمعی به اشکال جدید هویت اجتماعی و جستجو درباره ارتباط میان قدرت سیاسی و تاسیس هویت ملی در ایران معاصر، موضوع رساله حاضر را تشکیل می دهد. فرض اصلی در پژوهش حاضر، این است که هویت ایرانی در دوران معاصر، خصوصا در عصر سلنت پهلوی اول، بر پایه ساختار قدرت جدید ساخته و پرداخته شد و تنها در پرتو قدرت دولت مطلقه رضا پهلوی بود که اجرای پروژه تجدد و هویت سازی ممکن و میسر گردید. ایرانیان، پیش از قرار گرفتن در گردونه مدنیت جدید اروپایی، دارای صورتهای متعدد و مختلف هویت جمعی بودند و نشانه ای از وجود هویت عام جامعه ای [هویت ملی] در ایران نیمه نخست سده سیزدهم به چشم نمی آید. رسوخ مناسبات سرمایه داری اروپایی، پیوستگی میان روند تحولات داخلی ایران با سیاستهای قدرتهای بزرگ و ورود ایدئولوژیهای جدید فرنگی موجبات ظهور نخستین اشکال هویت اجتماعی را فراهم آورد. جنبش مشروطیت و تحولات پس از آن، برای نخستین بار هویت ملی ایرانی را پدید آورد. بروز بحرانهای فراگیر سیاسی و ناتوانی و ضعف دولت مرکزی در استقرار نظم و امنیت و از همه مهمتر فقدان پایه های اجتماعی و سیاسی و اقتصادی لازم برای تکوین مبانی دولت مدرن و هویت عام جامعه ای، تاثیرات بسیار مهمی بر الگوی اصلاحات و گفتار هویت سازی ملی بر جای گذاشت . شواهد و مدارک تاریخی گواهی می دهد که ظهور دولت مطلقه ایرانی در سالهای پس از جنگ جهانی اول، امر اجتناب ناپذیری بود. با استقرار دولت مطلقه ایرانی پروژه هویت سازی از جنگ جهانی اول، امر اجتناب ناپذیری بود. با استقرار دولت مطلقه ایرانی پروژه هویت سازی دستخوش تحول مهمی گردید، بدین معنی که طرح هویت ملی به طرح هویت ایرانی متجدد تحویل گردید. دولت مطلقه رضا پهلوی با بهره گیری از روشها و ابزارهای خاص مبادرت به تاسیس هویت ایرانی متجدد کرد. پروژه هویت سازی در دوران پهلوی اول با نارسایی های درونی و بیرونی روبرو گردید که در عمل تحقق تام و تمام آن را با دشواری روبرو ساخت .