فراوانی نشانه های افسردگی و عوامل مرتبط با آن در دانش آموزان
چکیده
چکیده مقدمه: افسردگی یکی از شایعترین اختلالات روانشناختی در کودکان و نوجوانان است. از دهه قبل، همزمان با افزایش شیوع افسردگی در سنین پایینتر توجه زیادی به تشخیص و درمان افسردگی در کودکان و نوجوانان جلب شده است. هدف: این پژوهش با هدف تعیین فراوانی نشانههای افسردگی در کودکان مقطع راهنمایی و ارتباط آن با برخی عوامل فردی و خانوادگی میباشد. روشکار: این پژوهش مقطعی از نوع توصیفی تحلیلی و روش نمونهگیری از نوع تصادفی به صورت خوشهای چند مرحلهای بود. به این ترتیب که ابتدا نواحی 1 و 2 آموزش و پرورش شهر رشت به عنوان دو خوشه اصلی در نظر گرفته شد. در مرحله دوم در هر خوشه به طور جداگانه بر اساس جنسیت (مدارس دخترانه - پسرانه)، نوع مدرسه (دولتی- غیردولتی) و پایه تحصیلی (ششم، هفتم و سوم راهنمایی)، جمعاً 24 طبقه در دو ناحیه 1 و 2 محاسبه گردید. تعداد کل نمونه 618 نفر بر اساس نتایج مطالعه مقدماتی تعیین گردید. با توجه به اینکه کل هر کلاس خوشه در نظر گرفته شد، تعداد نمونهها به 775 نفر (31 خوشه) افزایش یافت که در نهایت 753 نفر از والدین فرم تکمیل شده را برگرداندند. ابزار تحقیق شامل پرسشنامه افسردگی کودکان و نوجوانان (cdi)children depression inventory و پرسشنامه مشخصات دموگرافیک (فردی- خانوادگی) بود. پرسشنامه همراه با پاسخنامه و از طریق پرسشگران آموزش دیده در اختیار آزمودنیها قرار داده شد و از آنان خواسته شد آنچه را در همان لحظه احساس میکنند با صداقت و دقت جواب دهند. پرسشنامه افسردگی کودکان و نوجوانان قبلاً روانسجی شده و بهترین نقطه برش برای آن در ایران، 22 تعیین شده است. دادهها با استفاده از آمار توصیفی و آزمونهای آمار استنباطی (آزمونهای مجذور کای، رگرسیون لجستیک و تیمستقل)، مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفتند. نتایج: بیشتر واحدهای مورد پژوهش (6/37%) 13 سال سن داشتند. فراوانی دخترها 398 نفر (9/52%) و پسرها 355 (1/47%) نفر بود. فراوانی کودکان در کلاسهای ششم، هفتم و سوم راهنمایی به ترتیب 268، 249 و 236 نفر بود. 8/70 درصد از کودکان در مدارس دولتی و 2/29 درصد در مدارس غیردولتی مشغول به تحصیل بودند. اکثریت واحدهای مورد پژوهش دارای پیشرفت تحصیلی مثبت (1/64%)و فاقد پدر و مادر با سابقه افسردگی (به ترتیب 87% و 9/87%) بودند. نتایج بیانگر فراوانی نشانههای افسردگی در ده درصد نمونهها بود. وجود نشانههای افسردگی در پسران در 5/8 درصد و در دختران در 3/11 درصد ، بر حسب پایههای کلاسی در پایههای ششم، هفتم، سوم راهنمایی به ترتیب 6/11، 2/5 و 1/13 درصد، در مدارس دولتی و غیردولتی به ترتیب 2/12 و 5/4 درصد، بر حسب داشتن و نداشتن پیشرفت تحصیلی به ترتیب 6/10 و 9/8 درصد، بر حسب سابقه افسردگی پدر و مادر به ترتیب 2 و 7/7 درصد و برحسب وجود بیماریهای مزمن در پدر و مادر به ترتیب 9/7 و 5/10 درصد بوده است. از نظر درآمد ماهیانه، خانوادههای با درآمد ماهیانه کمتر از پانصد هزار تومان، بیشترین (4/14%) میزان افسردگی را داشتهاند. بیشترین میزان نشانههای افسردگی در کودکان از نظر تحصیلات پدر و مادر به ترتیب با سطح تحصیلی بیسواد و دیپلم (3/12%و 8/4%) بوده است. بیشترین میزان نشانههای افسردگی در کودکان از نظر شغل پدر و مادر به ترتیب با مشاغل بیکار و خانهدار 19 و 3/10 درصد بوده است. بیشترین میزان نشانههای افسردگی (9/10%) در کودکان از نظر وضعیت سکونت، در خانوادههایی با مساکن استیجاری بوده و بیشترین میزان افسردگی (3/33%) در کودکان از نظر ساختار خانواده، در خانوادههایی با فوت مادر بوده است. نتایج نشان داد نشانههای افسردگی با پایه کلاسی (008/0p=)، نوع مدرسه (001/0p=) و عدم سابقه افسردگی در پدر (005/0p=)، از لحاظ آماری دارای ارتباط معنیدار میباشد. بطوریکه میزان نشانههای افسردگی در پایه سوم راهنمایی بیشترین مقدار بوده است. دانشآموزان مدارس دولتی نشانگان افسردگی بیشتری نسبت به دانشآموزان مدارس غیردولتی داشتند (5/2odds ratio:، 1/5 – 3/1 : 95%ci) دانشآموزانی که دارای پدری با سابقه افسردگی بودند، از علایم و نشانههای افسردگی کمتری برخوردار بودند (2% در برابر 11%). نتیجهگیری: گرچه وجود نشانگان افسردگی بر اساس ابزار مورد استفاده در این تحقیق لزوماً مترادف با وجود اختلال افسردگی از نظر شدت و طول مدت علایم نمیباشد، اما رابطه معنادار بین نمرات افسردگی و بعضی از عوامل فردی و خانوادگی اهمیت در نظر گرفتن این عوامل را در طراحی برنامههای پیشگیریکننده برای افسردگی کودکان نشان میدهد