پهنهبندی پتانسیل خطر وقوع سیلاب در حوضهی آبریز مردق چای با استفاده از مدل anp
چکیده
سیلاب، یکی از پدیده های پیچیده و مخرب طبیعی است که هر ساله خسارتهای فراوانی را بهدنبال دارد. منطقهی شمال غرب کشور، بهدلیل داشتن اقلیمی نیمه خشک و کوهستانی و درنتیجه تغییرپذیری بالای بارش، ازجمله مناطقی است که در معرض سیلاب های مخرب قرار دارد. منطقهی مورد مطالعه، حوضهی آبریز مردق چای (موردو چای) در استان آذربایجان شرقی است. برای انجام این پژوهش از روش های توصیفی، میدانی و تحلیلی استفاده شد. متغیرهای مورد بررسی شامل شیب، شمارهی منحنی (cn)، ارتفاع رواناب، شکل، تراکم زهکشی، سنگشناسی و پوشش گیاهی حوضه هستند. لایههای اطلاعاتی در نرمافزارهای arc gis و envi تهیه شد. برای تعیین میزان اثر و وزن دهی به متغیرهای اصلی و طبقههای فرعی هر یک از متغیرها در رابطه با خطر وقوع سیلاب، از مدل anp در قالب نرمافزار super decisions استفاده شد. نتایج نشان می دهد که عامل شیب با میزان 30/0 و ارتفاع رواناب سطح حوضه با میزان 28/0 در رابطه با رخداد سیلاب، از بیشترین میزان اهمیت و عوامل پوشش گیاهی (ndvi) و سنگشناسی، بهترتیب با رقم 06/0 و 07/0 از کمترین میزان اهمیت برخوردار هستند. کمابیش در 32 درصد از سطح حوضه، خطر وقوع سیلاب بسیار زیاد و زیاد است که بیشتر در قسمت هایی از پاییندست حوضه واقع شده اند. این امر با وجود کاهش شیب، بهدلیل برقراری ارتباطات درونی متغیرها و دخالت عواملی مانند شمارهی منحنی (cn) و ارتفاع رواناب بالا، فقر پوشش گیاهی و تراکم زهکشی نسبی بالا است که با توجه به استقرار نقاط سکونتگاهی در این محدوده، انجام اقداماتی برای کاهش خطر وقوع سیلاب در این قسمت از حوضه ضروری است.