بررسی تغییرات فصلی پارامترهای کیفی آب در حوضه آبخیز گرگانرود به وسیله روش های آماری چند متغیره

زهرا پسندیده فرد، z. pasandidehfard college of fishery and environ. sci., gorgan univ. of agric. sci. and natur. resour., gorgan, iran.دانشکده محیط زیست و شیلات، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان عبدالرسول سلمان ماهینی، a. salman mahini college of fishery and environ. sci., gorgan univ. of agric. sci. and natur. resour., gorgan, iran.دانشکده محیط زیست و شیلات، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان سید حامد میرکریمی، s. h. mirkarimi college of fishery and environ. sci., gorgan univ. of agric. sci. and natur. resour., gorgan, iran.دانشکده محیط زیست و شیلات، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان مرتضی اکبری، , m. akbari college of environ. sci. and natur. resour., ferdowsi univ. of mashhad, mashhad, iran.دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد مهدی غلامعلی فرد، m. gholamalifard college of natur. resour., tarbiat modares univ., noor, iran.دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور

چکیده

یکی از آلودگی های اصلی در آب های سطحی آلودگی غیرنقطه ای (nps) است که اغلب ناشی از رواناب کشاورزی است. در این مطالعه، هدف بررسی تغییرات فصلی پارامترهای کیفی آب در حوزه آبخیز گرگانرود - واقع در استان گلستان- و اثر فعالیت های کشاورزی و آلودگی غیرنقطه ای بر آنهاست. در ابتدا، پارامترهای کیفی آب (پتاسیم، سدیم، ph، شوری، دبی آب، ec، سختی آب، یون های سولفات و بیکربنات، کلر، منیزیم و کلسیم در سال های 1345 تا 1388) به وسیله روش های چند متغیره آماری بررسی شدند. manova به منظور تعیین معنی داری تفاوت بین میانگین های فصول، da یا آنالیز تفکیکی جهت تعیین هم بستگی فصول با دوازده پارامتر کیفی آب، pca و fa برای مشخص کردن پارامترهای شاخص کیفی آب انجام شد. به این ترتیب از طریق نتایج آماری اثر اقلیم (انجماد، هوازدگی و بارندگی) و فعالیت های انسانی از جمله کشاورزی روی کیفیت آب مشخص شد. مهم ترین پارامترها در تفکیک فصول، به ترتیب پتاسیم، ph، اسیدکربنیک، کلسیم و منیزیم بود. مطابق نمودارهای بارگذاری آنالیز فاکتور، یون های کلر، سدیم و پتاسیم در فصول بهار و تابستان مهم ترین پارامترها هستند که بیانگر مصرف کود (مخصوصا کود کلرور پتاسیم) و وجود آلودگی غیرنقطه ای در این فصول است. با استفاده از نرم افزار cropwat ماه هایی از سال که محصولات منطقه نیاز آبی شدید دارند تشخیص داده شد. محصولات مهم و شاخص منطقه عبارت اند: از پنبه، برنج، سویا، گندم و جو که تقریبا بیشترین نیاز آبی تمامی این گونه ها، در اواخر بهار تا اواسط یا اواخر تابستان است. طبق نتایج حاصل از آنالیزهای آماری فعالیت کشاورزی در ایجاد آلودگی آب تأثیر زیادی دارد که نتایج نرم افزار cropwat نیز آن را تأیید کرد.