تفاوت های علوم تجربی، علوم اجتماعی و علوم انسانی از نگاه شاخص های علم-سنجی مؤسسه ی اطلاعات علمی (isi)
چکیده
مقدمه و هدف: دادههای برگرفته از پایگاههای اطلاعاتی مؤسسه اطلاعات علمی (isi) و شاخصهای علمسنجی حاصل از این دادهها، مبنای قضاوت در مورد توسعه و اثرگذاری علمی است. هدف از این مقاله، تبیین تفاوت های بین علوم تجربی، علوم اجتماعی و علوم انسانی از منظر شاخص های علم سنجی isi است. مواد و روشها: با بازتحلیل یافتههای آماری برخی متون علمسنجی، استخراج آمارهایی از وبسایت isi و مرور برخی متون مربوط تفاوتهای علمسنجی سه قلمرو علوم تجربی، علوم اجتماعی و علوم انسانی بررسی شده است. یافتهها: محدودیتهای ناشی از پایگاههای استنادی، از جمله پایگاه های اطلاعاتی isi از یک سو و تفاوتهای ماهوی و درونی رشتهها و حوزههای مختلف علوم، کاربرد یکسان و تفسیر بیملاحظه شاخص های علمسنجی را زیر سؤال میبرد. عواملی چون تفاوت میزان تحت پوشش قرار گرفتن علوم تجربی، علوم اجتماعی و علوم انسانی در isi، یکسان نبودن جهتگیری های ملی (یا بینالمللی) مجلات نمایهشده در isi بر حسب قلمروها، حوزهها و رشتههای مختلف علوم، تفاوت در کموکیف تکوین و توسعه نظریهها و متعاقب آن، تنوع الگوهای نشر و استناد و رفتارهای ارجاعدهی پژوهشگران حوزههای علوم، تفاوت در محملهای نشر و مخاطبان هدف، مانع زبان (غالب بودن زبان انگلیسی در نمایهنامههای isi)، گرایش بیشتر به تألیف فردی در برخی رشتهها نسبت به برخی دیگر و استناد به رسانههای مختلف ارتباطی مکتوب در علوم اجتماعی و انسانی در مقایسه با علوم تجربی و ... تفاوتهایی را در کارکردهای علمسنجی برای این رشتهها و حوزهها سبب شده است. نتیجهگیری: با توجه به محدودیت و نامتوازن بودن علمسنجی برای همۀ رشتههای علمی با تکیۀ صرف بر پایگاههای اطلاعاتی isi، روششناسی پیشنهادی جدیدی برای علمسنجی، به ویژه در حوزههای علوم انسانی و حوزههای کیفی علوم اجتماعی لازم است که تلفیقی از روشهای کنونی علمسنجی و داوری کیفی خبرگان هر حوزه باشد.