پهنهبندی پتانسیل سیل خیزی حوزهی آبخیز اخترآباد با استفاده از روش تحلیل سلسلهمراتبی فازی
چکیده
سیل یکی از انواع مخاطرات طبیعی است که همهساله خسارات زیان باری را در سراسر جهان و ازجمله ایران بهوجود میآورد. برای جلوگیری از رخداد سیلاب، باید مناطقی را شناسایی کرد که دارای پتانسیل بالایی در ایجاد این پدیده هستند و برای کاهش خطرات احتمالی، از سرمنشأ تولید وارد عمل شد که همانا حوزههای آبخیز هستند. این پژوهش نیز در پی ارائهی روشی برای پهنهبندی پتانسیل سیل خیزی حوزههای آبخیز است. با توجّه به اهداف پژوهش، نخست عوامل مؤثّر در پهنهبندی پتانسیل سیل خیزی (سنگ‌شناسی، نفوذپذیری، تراکم شبکهی زهکشی، زمان تمرکز، شیب، گروه هیدرولوژیک خاک، کاربری اراضی، بارش و فاصله از آبراهه) شناسایی و وزن هر کدام از معیارها، پس از تکمیل پرسش نامهی مقایسهی زوجی از سوی کارشناسان، بهوسیلهی فرآیند سلسلهمراتبی فازی مشخّص شد. از عملگر جمع جبری فازی برای مدل سازی فضایی و پهنه بندی، بر اساس میزان عضویت فازی هر کدام از عوامل در حوزهی آبخیز اخترآباد استفاده شد. همچنین برای طبقه بندی پتانسیل سیل خیزی، نقشهی نهایی بهدستآمده از منطقه، بر اساس انحراف معیار در هفت کلاس قرار گرفت. بر اساس نتایج بهدستآمده، پهنه های با خطر سیلخیزی زیاد در شمال و جنوب حوزه قرار دارند و مناطق با خطر کم، در آبراههها و قسمتهای مرکزی حوزه واقع شدهاند. نتایج تحلیل ناحیهای که حاصل همپوشانی نقشهی نهایی با نقشههای هر یک از عوامل مؤثّر بر سیل خیزی است، بیان میدارد که مناطق با پتانسیل سیل خیزی زیاد در پهنههایی با شیب بیش از 60 درصد و بارش بین 400-300 میلیمتر قرار دارند. پوشش گیاهی مناسب، خاک تکاملیافته و تراوایی بیشتر، در قسمت مرکزی و پاییندست حوزه واقع شده است که شرایط سیل خیزی را کاهش دادهاند.