تأویل کارکردشناختی فضاهای عمومی محله¬ای از منظر هویت نمونة موردی: محلة نازی آباد و مهران تهران
چکیده
در مطالعة شهر ایرانی، محلات همواره یکی از قدیمی ترین و پایهایترین عوامل ساختاری شهرها به شمار میرفتند که در مقام ابژهای قابل تأمل و به دور از نگاهی نوستالژیک، از ویژگی های تکامل یافتهای برخوردار بودند. از مصادیق این تکامل یافتگی که خود نیازمند مداقة مفصل است، میتوان به وجود طیفی از فضاهای عمومی ـ از مشترک میان چند خانوار تا مشترک میان تمامی ساکنان محله ـ اشاره کرد که زمینة بسط و رونق تعاملات اجتماعی در سطوح مختلف محله را فراهم میکردند. با آغاز دورة شهرنشینی فزاینده از اوایل دهة 1340، شهر ایرانی با تغییرات معناداری در کمیت و کیفیت فضاهای عمومی خود مواجه شد. از این رو و در مقایسه با کارکرد و اهمیت این فضاها، نوشتار تلاش دارد تا روشنگری را در خصوص کارکرد فضاهای عمومی در پشتیبانی از هویت محلات شهری ایجاد کند. به این منظور دو محلة «نازیآباد» و «مهران» که وجوه مشترکی از منظر سالهای شکلگیری و طبقة اجتماعی ساکن، و وجوه افتراقی در سازمان فضایی و کمیت و کیفیت فضاهای عمومی خود دارند، مورد مطالعة تطبیقی قرار گرفتند. در تبیین چارچوب نظری پژوهش از نظرات و آرای صاحب نظرانی چون راپاپورت[1]، رالف[2]، کارمونا[3]، لینچ[4] و گِل[5] بهره گرفته شد. همچنین در انتخاب روش تحقیق، با توجه به ماهیت پژوهش که معنای خود را وام دار مجموعه عوامل چندبعدی است، از تلفیق دو روش کمّی و کیفی بهره گرفته شد. نتایج پژوهش برآمده از خلال پرسشگریها و مصاحبههای عمیق، نشان از نقش بسزای فضاهای عمومی در تولید و پشتیبانی از معیارهای برسازندة هویت در محلات شهری دارد. [1]. rapoport [2]. ralph [3]. carmona [4]. lynch [5]. gehl