ارزیابی تحمل خشکی ارقام برنج در مراحل رویشی و زایشی با استفاده از شاخص های مبتنی بر عملکرد دانه
چکیده
به منظور ارزیابی تحمل به خشکی ارقام برنج در دو مرحله رویشی و زایشی، آزمایشی بهصورت طرح کرتهای خرد شده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با دو تکرار در مزرعه تحقیقاتی موسسه تحقیقات برنج در سال 1387 انجام شد. سه سطح تنش خشکی شامل آبیاری متداول (شاهد)، تنش مرحله رویشی و تنش مرحله زایشی به عنوان عامل اصلی و 26 ژنوتیپ برنج به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شدند. در این بررسی شاخص های حساسیت به تنش (ssi)، تحمل (tol)، بهره وری متوسط (mp)، تحمل تنش (sti)، میانگین هندسی بهرهوری (gmp)، میانگین هارمونیک (hm) و پاسخ به خشکی (dri) بر اساس عملکرد دانه در شرایط تنش و غیر تنش محاسبه گردید. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که ژنوتیپ ها در همه شاخصها در سطح احتمال 1درصد با هم اختلاف معنی داری داشتند که نشان دهنده تنوع بین ژنوتیپ ها از نظر شاخصهای مورد بررسی بود. شاخصی که انتخاب ژنوتیپ ها بر اساس آن باعث افزایش عملکرد در هر دو شرایط تنش و بدون تنش شود، به عنوان بهترین شاخص در نظر گرفته شد. بر این اساس شاخصهای sti و gmp به عنوان بهترین شاخص معرفی شده و مناسبترین ژنوتیپها بر اساس این شاخصها در هر دو مرحله تنش، شامل کادوس، ساحل، نعمت، دانیال و لاین 8 بود. نتایج حاصل از تجزیه به مولفههای اصلی نشان داد که ژنوتیپهای دانیال، نعمت و ساحل متحمل و ژنوتیپهای دمسیاه و لاین 30 حساس به تنش در هر دو مرحله رشدی گیاه برنج بودند.