توارث برخی صفات کمی گندم نان (triticum aestivum l.) تحت تنش خشکی
چکیده
بررسی نحوه توارث، نوع عمل ژنها و تعیین استراتژی مؤثر اصلاحی در جهت بهبود صفات فیزیولوژیک و مورفوفیزیولوژیک بهخصوص در شرایط تنش خشکی از اهمیت ویژهای برخوردار است. به منظور تعیین نحوه توارث و برآورد اجزای ژنتیکی کنترلکننده برخی صفات کمّی گندم نان در شرایط معمول و محدود آبی، والدین p1 و p2 و نسلهای f1، f2، bc1 و bc2از ژرمپلاسمهای (بزوستایا × بولانی و بزوستایا × لاین 518) در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار در دو شرایط آبی (معمول و محدود) مورد ارزیابی قرار گرفتند. صفات عملکرد دانه، طول پدانکل، طول خوشه، وزن صد دانه، شاخص برداشت و وارثتپذیری عمومی و خصوصی در نسلهای مختلف، مورد بررسی قرار گرفتند. میانگین وراثتپذیری عمومی صفات بین 83/0- 22/0 در شرایط معمول آبی و بین 95/0- 19/0 در شرایط محدود آبی و وراثتپذیری خصوصی بین 71/0- 17/0 در شرایط معمول آبیاری و بین 71/0- 07/0 در شرایط محدود آبی متغیر بود. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که میانگین مربعات نسلها برای اکثر صفات معنیدار است. لذا تجزیه میانگین نسلها برای این صفات صورت گرفت. کنترل ژنتیکی اکثر صفات در تلاقی اول (بزوستایا × بولانی) بهصورت غالبیت بود، در این مورد پیشنهاد میشود گزینش را تا نسلهای بعدی به تأخیر انداخت و یا از راهبردهای اصلاحی دیگر نظیر دورگگیری (هیبریداسیون) استفاده نمود. در صورتی که در تلاقی دوم (بزوستایا × لاین 518) اجزای افزایشی در کنترل صفات نقش بارزی اعمال کردند و مشخص میکند که در این تلاقی، گزینش در نسلهای اولیه مؤثرتر میباشد. کنترل ژنتیکی صفات در هر دو شرایط محیطی مشابه بود و تنش کمآبی کنترل ژنتیکی صفات را تغییر نداد.