مقایسه تطبیقی توسعه یافتگی مناطق شهری رشت با استفاده از روش های ارزیابی چند شاخصه

علیرضا دانش نظافت، دانش آموخته کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رشت، رشت ایران نصراله مولایی هشجین، استاد گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت ایران اکبر معتمدی مهر، استادیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت ایران

چکیده

کمبود منابع و امکانات در مناطق شهری سنجش کارایی مناطق را ضروری می­سازد. بنابراین منابع باید به گونه­ای تخصیص داده شود که بتوان بیشترین خدمات را از طریق منابع موجود عرضه کرد. برای شناخت توسعه یافتگی یا عدم توسعه یافتگی مناطق به بررسی الگوی نابرابری­ها و تفاوت­های میان آن­ها و بررسی میزان برتری یک مکان نسبت به ساختار مکان­های مشابه در سطح شهر مورد نیاز است. شناخت تفاوت­های موجود بین مناطق مختلف در سطح شهر از نظر میزان برخورداری آن­ها از شاخص­های گوناگون، به منظور آگاهی از سطوح توسعه و یا محرومیت، کاهش نابرابری­های منطقه­ای و تنظیم بر نامه­های متناسب با شرایط و امکانات هر منطقه، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. در این پژوهش به رتبه بندی و تعیین درجه توسعه یافتگی مناطق شهری رشت بر اساس 36 شاخص درپنج گروه آموزشی، بهداشتی درمانی، فرهنگی اجتماعی، اقتصادی تجاری و تاسیسات شهری پرداخته شده است. برای رسیدن به اهداف مطالعه از مدل­های تاکسونومی عددی، موریس و تاپسیس استفاده شده است. با به کارگیری این مدل­ها و آنالیز هر یک از آن­ها مناطق پنج گانه شهر رشت رتبه­بندی و سطوح توسعه یافتگی هریک به تفکیک مشخص گردیده است. نتایج مطالعات نشان می­دهد که امکانات و خدمات بیشتر در مرکز شهر تمرکز یافته­اند.از این رو نابرابری در مناطق پنج گانه با اختلاف زیاد مشاهده می­گردد. به طوری که در آنالیز هر سه مدل مناطق یک و دو از وضعیت مطلوب تری برخوردارند ولی منطقه پنج جزء محرومترین مناطق می­باشد در حقیقت هر چه از مرکز شهر فاصله می­گیریم از شدت برخورداری از امکانات و خدمات کاسته می­شود. این امر حاصل نتایج سیاست­های رشد قطبی است که در نتیجه آن تمام امکانات و قدرت در یک یا چند منطقه تمرکز می­یابد و سایر مناطق به صورت حاشیه­ای عمل می­کنند. به دلیل نوع ماهیت و تفاوت شیوه ارزش دهی به شاخص­ها درجه توسعه یافتگی مناطق مورد مطالعه در هر مدل متفاوت از دیگری است. از این به منظور رسیدن به نتیجه واحد در سنجش توسعه یافتگی مناطق درصد تغییرات شدت تغیرات و ضریب اختلاف محاسبه و نتایج حاصل به تفکیک شاخص­ها استخراج گردیده است.