واکاوی روابط فضایی بارش های فرین غرب ایران
چکیده
بارشهای فرین در هر نقطه، به بارشهای نابهنجار گفته میشود که در دنباله و دور از نقطه تمرکز توزیع فراوانی بارش آن نقطه قرار گرفته باشد. اخیراً آستانهها و دنبالههای بالایی توزیع فراوانی بارش مورد توجه بسیار بودهاند. در این راستا به فراخور ویژگیهای جغرافیایی هر پهنه، آستانههای متعدد و متنوعی برای این ویژگی بارش معرفی و به کار گرفته شده است. یکی از نمایههای پرکاربرد مربوط به بارش روزانه، مبتنی بر توزیع تعمیم یافته مقادیر حدی است. در این پژوهش آستانه ی بارشهای فرین غرب ایران به روشهای آماری توزیع تعمیم یافته، مقادیر حدی تعیین و بارشهای فرین منطقه ی مورد مطالعه شناسایی، و توزیع فضایی آنها مورد تحلیل قرار گرفت. برای انجام این کار از دادههای شبکهای حاصل از میانیابی روزانه 69 ایستگاه سینوپتیک و اقلیمشناسی برای دوره ی آماری 1961 تا 2010 استفاده گردید. سپس با استفاده از روش توزیع تعمیم یافته مقادیر حدی، بارشهای روزانه 22 میلیمتر و بیشتر از آن، به عنوان بارشهای فرین انتخاب شدند. جهت شناسایی الگوی پراکنش و روابط فضایی بارشهای فرین غرب ایران (استانهای همدان، کردستان، کرمانشاه، لرستان و ایلام) از آماره مورن کلی[1]، مورن محلی[2] و نمایه گتیس ارد- جی استار[3] استفاده شد. الگوی فضایی برازنده بارشهای فرین غرب ایران یک الگوی خوشهای است که معنیداری آن در سطح 99 درصد اطمینان تأیید گردید. خوشههای فراوانی و خوشههای متوسط بارشهای فرین در بعضی از نواحی مانند استانهای همدان و کردستان بر همدیگر منطبق بوده ولی در بعضی نواحی با یکدیگر ارتباطی نداشتند. بیشتر بسامد و متوسط بارشهای فرین در استانهای همدان و کردستان به وقوع پیوست. بر اساس هر دو شاخص موران محلی و لکههای داغ ارتفاعات منطقه ی مورد مطالعه نقش قابل توجهی در الگوهای بارشهای فرین با الگوی خوشهی بالا داشته است. نتایج این تحقیق نشان داد که فراوانی و متوسط بارشهای فرین غرب ایران تحت تأثیر ناهمواریها و آرایش آنها و همچنین سامانههای همدیدی است. [1]- global moran’s i statistic [2]- local moran’s i statistic [3]- getis- ord g* statistic