بررسی کنترل ژنتیکی عملکرد، اجزای عملکرد، زاویه ساقه و برگ پرچم در گندم نان (triticum aestivum l.) در شرایط تنش خشکی
چکیده
برای برآورد میزان ترکیبپذیری، نوع عمل ژن، قابلیت توارث و دیگر پارامترهای ژنتیکی گندم نان در شرایط تنش خشکی از تلاقی نیمهدیآلل استفاده شد. 9 رقم گندم نان و 36 نتاج f1 حاصل از آنها در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با 3 تکرار، در مزرعۀ پژوهشی دانشگاه باهنر کرمان در سال 1391 ارزیابی شدند. بین ژنوتیپهای بررسی شده تنوع معناداری برای تمام صفات مشاهده شد. قابلیت ترکیبپذیری عمومی (gca) برای تمامی صفات و قابلیت ترکیبپذیری خصوصی (sca) برای تمام صفات بهجز زاویۀ ساقه معنادار شد. این نتایج نقش آثار افزایشی و غیرافزایشی را در کنترل ژنتیکی این صفات نشان میدهد. آزمون اعتبار مدل هیمن نشان داد اپیستازی به طور معناداری در کنترل ژنتیکی تمام صفات بهجز زاویۀ ساقه نقش داشت. این امر سبب مشکل شدن بهنژادی برای صفات ارزیابی شده میشود. وراثتپذیری خصوصی از 06/0 برای زاویۀ برگ پرچم تا 49/0 برای زاویۀ ساقه متغیر بود. بالا بودن نسبت بیکر، وجودنداشتن اپیستازی و وراثتپذیری خصوصی بالا برای زاویۀ ساقه نشاندهندۀ پاسخ به گزینش زیاد این صفت در برنامههای بهنژادی است. در مورد این صفت گزینش در خلال نسلهای تفکیک مؤثر خواهد بود. با توجه به اهمیت زیاد آثار غیرافزایشی (غالبیت و اپیستازی) در کنترل ژنتیکی سایر صفات، در برنامههای بهنژادی این صفات روشهایی نظیر بالک، بالک تک بذر و دابلهاپلوئید مناسب است.