اثر تحریم های اقتصادی ایالات متحده و اتحادیة اروپا بر تجارت دوجانبة ایران و شرکای عمدة تجاری آن: کاربرد مدل جاذبه
چکیده
با جایگزین شدن ابزاری به نام تحریم به جای جنگ و اعمال قوة قهریه، دامنة کاربرد این پدیده از دهة آخر قرن بیستم به گونهای افزایش یافته است که برخی تحریمها، همانند جنگ، یکی از واقعیتهای زندگی امروز قلمداد می شود. مشاهدة صحنة بینالمللی این واقعیت را آشکار میسازد که طیف وسیعی از کشورهای جهان، از جمله جمهوری اسلامی ایران، در مقاطعی از حیات اقتصادی خود با چالش اینگونه تحریمها مواجه بودهاند و امنیت اقتصادی آنها تحت الشعاع قرار گرفته است. بنابراین، در این پژوهش، با استفاده از مدل جاذبه، به ارزیابی اثر تحریمهای اقتصادی ایالات متحده و اتحادیة اروپا، از حیث شدت اعمال آنها، بر تجارت غیرنفتی ایران و نمونهای چهارده تایی از شرکای عمدة تجاری آن طی سالهای 2000 ـ 2011 پرداخته شد. در این زمینه، برای تفکیک آثار تحریم بر حوزههای مختلف تجارت غیرنفتی از پنج کُد کالایی ـ شمارة صفر، دو، پنج، شش و هفت ـ طبقهبندی استاندارد تجارت بینالملل استفاده شد. طبق نتایج، در بیشتر گروههای کالایی منتخب ضریب دو متغیر تحریم گویای آثار معکوس آنها بر جریان تجارت است. به عبارت دیگر، تحریم محدود جز در زمینة صادرات کُد کالایی شمارة هفت و تحریم گسترده جز در زمینة صادرات کُد کالایی شمارة پنج در سایر موارد اثر منفی و معنیداری بر جای گذارده است.